De vrouw geschapen als hulp: wat ezer kenegdo echt betekent

De gaven van helpen (1)

De basis vinden we in Genesis 2:18: "Ook zei de HEERE God: Het is niet goed dat de mens alleen is; Ik zal een hulp voor hem maken als iemand tegenover hem." — Genesis 2:18 (HSV)

Het Hebreeuwse woord dat hier met "hulp" wordt weergegeven, is עֵזֶר — ezer. Dat woord betekent onder andere: hulp, helper, ondersteuning, bijstand, degene die te hulp komt.

Dit is belangrijk: ezer betekent niet dat de vrouw een soort ondergeschikte assistent van de man is. Het woord wordt in het Oude Testament juist vaak gebruikt voor God als de Helper van Zijn volk.

De vrouw wordt dus niet beschreven als iemand die minderwaardig is, maar als iemand die door God naast de man wordt geplaatst om iets te brengen wat hij zonder haar mist.

Daarbij staat in Genesis 2:18 de uitdrukking כְּנֶגְדּוֹ — kenegdo. Dat heeft de gedachte van "tegenover hem", "beantwoordend aan hem", "bij hem passend".

Je zou de gedachte daarom kunnen omschrijven als: een krachtige hulp die bij hem past, tegenover hem staat en hem aanvult.

God Zelf wordt "Ezer" — Helper — genoemd

Dit maakt Genesis 2 bijzonder krachtig. Het woord waarmee de vrouw als "hulp" wordt aangeduid, wordt ook voor God gebruikt. Bijvoorbeeld in Psalm 121:1-2: "Ik sla mijn ogen op naar de bergen, vanwaar mijn hulp komen zal. Mijn hulp is van de HEERE, Die hemel en aarde gemaakt heeft." — Psalm 121:1-2 (HSV)

"Hulp" is hier eveneens verbonden met ezer. Ook Psalm 33:20 zegt: "Onze ziel verwacht de HEERE, Hij is onze hulp en ons schild." — Psalm 33:20 (HSV)

En Psalm 70:6: "Maar ik ben ellendig en arm; o God, haast U tot mij. U bent mijn hulp en mijn Bevrijder." — Psalm 70:6 (HSV)

Dit verandert de manier waarop we naar Genesis 2 kijken. Wanneer God zegt: "Ik zal een hulp voor hem maken," gebruikt Hij geen woord dat zwakte of minderwaardigheid aanduidt. Hij gebruikt een woord dat de Schrift ook kan gebruiken voor Gods eigen krachtige, reddende en ondersteunende hulp.

De vrouw als hulp betekent daarom niet: dienares. Het betekent eerder dat God haar een vermogen en roeping geeft om naast de man te staan, hem aan te vullen, te versterken en samen met hem Gods opdracht te vervullen.

Dit sluit ook aan bij Genesis 1:27-28. God schiep man én vrouw naar Zijn beeld en gaf hun samen de opdracht om vruchtbaar te zijn, de aarde te vervullen en erover te heersen. Dus vóór Genesis 2 over de vrouw als ezer spreekt, heeft Genesis 1 man en vrouw al samen binnen Gods opdracht geplaatst.

De verbinding met de Heilige Geest als Helper

Hier moeten we wel een onderscheid maken tussen het Oude en Nieuwe Testament. Het Hebreeuwse woord ezer uit Genesis 2 is niet hetzelfde woord als het Griekse woord dat Jezus gebruikt voor de Heilige Geest.

Jezus noemt de Heilige Geest in Johannes παράκλητος — paraklētos. Dit kan worden vertaald met: Helper, Trooster, Pleitbezorger, Voorspraak, Bijstand.

Jezus zegt in Johannes 14:16: "En Ik zal de Vader bidden, en Hij zal u een andere Trooster geven, opdat Hij bij u blijft tot in eeuwigheid." — Johannes 14:16 (HSV)

En in Johannes 14:26 wordt duidelijk Wie deze Helper is: "Maar de Trooster, de Heilige Geest, Die de Vader zenden zal in Mijn Naam, Die zal u in alles onderwijzen en u in herinnering brengen alles wat Ik u gezegd heb." — Johannes 14:26 (HSV)

We hebben dus twee verschillende Bijbelse woorden: ezer — de vrouw als hulp en God als Helper; paraklētos — de Heilige Geest als Helper en Trooster.

We moeten niet zeggen dat ezer en paraklētos taalkundig hetzelfde betekenen. Dat doen ze niet. Maar er is wel een prachtige theologische overeenkomst in functie: God geeft hulp die ondersteunt, versterkt, bijstaat en Gods bedoeling helpt verwezenlijken.

Kijk naar wat de Heilige Geest als Helper doet

De Heilige Geest komt niet om de plaats van de discipelen in te nemen, maar om hen bekwaam te maken hun roeping te vervullen.

Hij onderwijst — Johannes 14:26. Hij getuigt van Christus — Johannes 15:26. Hij leidt in de waarheid — Johannes 16:13. Hij geeft kracht — Handelingen 1:8. Hij helpt in onze zwakheden — Romeinen 8:26. Hij leidt de kinderen van God — Romeinen 8:14. Hij geeft geestelijke gaven — 1 Korinthe 12:7-11.

Dat is Bijbelse hulp: niet iemand klein maken, maar iemand in staat stellen Gods bedoeling te vervullen.

God is onze Helper

Er ontstaat daarmee een prachtige lijn door de Schrift: God is Helper — de vrouw wordt als hulp gegeven — de Heilige Geest wordt als Helper gegeven.

Dat betekent niet dat de vrouw "de Heilige Geest voor haar man" is. Dat zou exegetisch te ver gaan. Maar het laat wel zien dat het Bijbelse begrip hulp buitengewoon eervol is. Denk bijvoorbeeld aan Hebreeën 13:6: "De Heere is voor mij een Helper en ik zal niet vrezen." — Hebreeën 13:6 (HSV)

Wanneer de Bijbel God Helper noemt, kan "helper" onmogelijk automatisch "ondergeschikte" betekenen. Dat is naar mijn mening een belangrijke sleutel voor het begrijpen van Genesis 2.

De vrouw draagt Gods beeld als hulp

Er zit nog een diepere gedachte achter. Genesis 1:27 zegt dat zowel de man als de vrouw naar het beeld van God zijn geschapen. Vervolgens openbaart God Zich door de hele Schrift als Degene Die helpt.

Daarom kan de gave van hulp die we bij de vrouw zien ook worden beschouwd als één van de manieren waarop zij in haar relatie en roeping iets van Gods karakter zichtbaar kan maken.

Niet omdat alleen vrouwen behulpzaam zouden zijn. Mannen moeten uiteraard eveneens dienen, helpen, liefhebben en ondersteunen. Maar binnen Genesis 2 krijgt de vrouw specifiek deze bijzondere omschrijving: ezer kenegdo — een hulp die bij hem past en tegenover hem staat.

Dat is geen beschrijving van inferioriteit. Het is een beschrijving van partnerschap, aanvulling en kracht.

En de man heeft de vrouw werkelijk nodig

Dat wordt soms over het hoofd gezien. God zegt niet: "Het zou prettig zijn als Adam wat gezelschap had." Hij zegt: "Het is niet goed dat de mens alleen is."

Tot dat moment was alles wat God geschapen had "goed" of "zeer goed". Nu verschijnt voor het eerst: "niet goed." Er ontbreekt iets.

Adam kan de opdracht die God voor de mens heeft bedoeld niet in zijn eentje in haar volle betekenis uitvoeren. Daarom is de vrouw niet Gods noodoplossing nadat Adam tekortschiet. Zij behoort tot Gods oorspronkelijke scheppingsbedoeling.

Man en vrouw hebben elkaar nodig.

Een belangrijke geestelijke parallel

Je zou deze lijn in een Bijbelstudie als volgt kunnen formuleren: zoals God Zich in het Oude Testament openbaart als de Helper van Zijn volk, zo gaf Hij de vrouw als een passende hulp naast de man, en zo heeft Jezus in het Nieuwe Testament de Heilige Geest gegeven als de goddelijke Helper van de gelovigen. Bijbelse hulp spreekt daarom niet in de eerste plaats van ondergeschiktheid, maar van aanwezigheid, kracht, ondersteuning, aanvulling en bekwaammaking om Gods bedoeling te vervullen.

Drie keren staat hetzelfde woord op de voorgrond: God als Helper (Psalm 33:20; Psalm 70:6; Psalm 121:1-2), de vrouw als hulp — ezer kenegdo (Genesis 2:18,20), en de Heilige Geest als Helper — paraklētos (Johannes 14:16,26; 15:26; 16:7,13).

Het centrale principe is dan: goddelijke hulp maakt de ander niet kleiner — zij helpt de ander Gods bestemming te vervullen.

Dat geeft naar mijn mening ook een veel rijker beeld van de vrouw in Genesis 2. Zij is niet slechts "de assistent van Adam". Zij is door God geschapen als zijn ezer kenegdo: zijn passende, tegenover hem staande partner, met wie hij gezamenlijk de opdracht van God mag uitvoeren.

Alle Bijbelcitaten in dit stuk zijn overgenomen uit de Herziene Statenvertaling (HSV).